Obrażenia i uszczerbki na zdrowiu w Niemczech

Prowadzenie gospodarstwa domowego na rzecz członków rodziny jest uznawane za czynność mającą wartość ekonomiczną i brak możliwości jej wykonywania może stanowić szkodę, jaką sprawca wypadku musi zrekompensować.

Natomiast prace wykonywane wyłącznie dla siebie, których nie można wykonywać po wypadku, nie uprawniają do dodatkowego odszkodowania. Inaczej będzie, jeśli będzie trzeba zatrudnić kogoś, kto się takimi pracami zajmie.

Roszczenie o zadośćuczynienie za ból i cierpienie nie ma na celu wyrównania szkód materialnych. Za szkody materialne oczywiście można domagać się odszkodowania, ale co z odczutym bólem i cierpieniem? 

Dlatego do odszkodowania za straty materialne dochodzi w Niemczech dodatkowo odszkodowanie za poniesiony ból i cierpienie.

Na wysokość odszkodowania za ból i cierpienie mają w Niemczech wpływ takie czynniki jak:

• rodzaj doznanych obrażeń,
• intensywność bólu,
• czas trwania dolegliwości,
• zakres i liczba interwencji operacyjnych, ewentualne leczenie szpitalne i terapia,
• wiek poszkodowanego,
• wykonywany zawód, problemy zawodowe po wypadku,
• czas trwania i stopień utraty zdolności do pracy,
• zaburzenia psychiczne, m.in. z powodu szpecących blizn,
• zmniejszenie szans na zawarcie małżeństwa,
• możliwe problemy przy porodzie spowodowane urazami miednicy,
• ograniczenia w sporcie i aktywnościach fizycznych,
• szkody psychiczne, takie jak stany lękowe lub zmiany osobowości po wypadku,
• utrata urlopu lub ograniczenia w czasie urlopu,
• ograniczenie możliwości wyboru zawodu,
• uprzednie obrażenia oraz istniejąca podatność na obrażenia,
• święta zepsute przez wypadek,
• (ostrożnie uwzględniane) sytuacja majątkowa stron,
• opóźnienie w likwidacji szkody po stronie ubezpieczyciela OC (opóźnione działanie, podstępne zaprzeczanie odpowiedzialności, poniżające argumenty w toku procesu) może prowadzić do podwyższenia zadośćuczynienia,
• stopień winy sprawcy szkody,
  
• współwina poszkodowanego,
• wcześniejsze uszczerbki na zdrowiu.

Zadośćuczynienie nie przysługuje za samą śmierć, lecz co najwyżej za poniesiony ból i cierpienie, które ją poprzedziły; w takim przypadku realizacji roszczenia zmarłego poszkodowanego mogą dochodzić spadkobiercy.

Krewni otrzymują zadośćuczynienie za poniesiony ból i cierpienie tylko wtedy, gdy ich szok po śmierci bliskiej osoby przekracza „zwykły” poziom i przybiera charakter problemu ze zdrowiem (czyli prowadzi do uszczerbku na zdrowiu psychicznym).

Do końca lat siedemdziesiątych dodatkowe odszkodowania za poniesiony ból i cierpienie wynosiły maksymalnie około 50 000 € (po przeliczeniu z niemieckich Marek). Na początku lat osiemdziesiątych zasądzano już równowartość 100 000 €, a w połowie tej dekady nawet 150 000 € i więcej. Później ustaliła się granica w wysokości około 250 000 €. W 2001 roku Sąd Krajowy w Monachium I po raz pierwszy przyznał mężczyźnie w wieku 48 lat, który doznał paraliżu kończyn, dodatkowe zadośćuczynienie za poniesiony ból i cierpienie w wysokości około pół miliona euro – 375 000 € jako jednorazową kwotę i dodatkowo 750 € miesięcznej renty.

W 2003 roku Sąd Krajowy w Kilonii przyznał 3,5-letniemu dziecku z ciężkim paraliżem dodatkowe odszkodowanie za poniesiony ból i cierpienie w wysokości 614 000 € (w przeliczeniu na wartość kapitałową). W 2008 roku Sąd Apelacyjny w Zweibrücken zasądził 619 000 € dodatkowego odszkodowania za poniesiony ból i cierpienie dla noworodka z poważnym uszkodzeniem mózgu. W 2012 roku Sąd Krajowy w Berlinie uznał za właściwe dodatkowe zadośćuczynienie za poniesiony ból i cierpienie w wysokości około 650 000 € dla czteroletniego dziecka w stanie apalicznym.

W 2019 roku Sąd Krajowy w Gießen przyznał dodatkowe odszkodowanie za poniesiony ból i cierpienie w wysokości 800 000 € siedemnastoletniemu pacjentowi, który w wyniku około 25-minutowego niedotlenienia podczas operacji doznał rozległych uszkodzeń mózgu. Skutkowało to m.in. zespołem apalicznym, czterokończynowym porażeniem spastycznym, epilepsją, ślepotą, utratą mowy oraz innymi poważnymi dolegliwościami, które doprowadziły do całkowitej niepełnosprawności i konieczności stałej opieki.

W 2020 roku Sąd Wyższy w Oldenburgu podtrzymał decyzję o przyznaniu 800 000 € dodatkowego odszkodowania za poniesiony ból i cierpienie dziecku, które po bakteryjnym zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych doznało ciężkich fizycznych i psychicznych uszczerbków na zdrowiu. W 2021 roku Sąd Krajowy w Limburgu po raz pierwszy przyznał dodatkowe odszkodowanie za poniesiony ból i cierpienie w wysokości 1 000 000 – w sprawie rocznego dziecka, które po zakrztuszeniu się kawałkiem jabłka w trakcie hospitalizacji doznało ciężkich uszkodzeń mózgu.

W przypadku paraliżu, w zależności od tego, jakie zdolności funkcjonalne pozostają zachowane, zasądzane kwoty dodatkowe odszkodowania za poniesiony ból i cierpienie mieszczą się zazwyczaj w przedziale od około 200 000 € do 300 000 €.

Trzeba pamiętać, że chodzi tu tylko o odszkodowanie za doznane cierpienie i ból. Szkody materialne są wyrównywane w Niemczech odrębnie od tego.

Do szkody na zdrowiu poszkodowanego zalicza się w Niemczech również koszty leczenia. Obejmują one wszystkie wydatki na działania medyczne, które z punktu widzenia rozsądnej osoby są potrzebne i uzasadnione.

W przypadku (domniemanych) urazów odcinka szyjnego kręgosłupa niemieckie sądy niekiedy przyznają zwrot tzw. „kosztów ustalenia szkody”. Oznacza to, że jeśli ofiara wypadku drogowego ponosi wydatki na badania lekarskie i diagnostykę ewentualnych następstw zdarzenia, to koszty te powinny zostać zrekompensowane – nawet wtedy, gdy ostatecznie nie uda się wykazać istnienia urazu.

Sądy w Niemczech przewidują zwrot wszystkich kosztów leczenia, jeżeli skorzystanie z prywatnego leczenia lekarskiego jest uzasadnione i konieczne ze względu na ciężkość obrażeń.

Jeśli poszkodowany mieszkający w Niemczech udaje się na leczenie do specjalisty za granicę, wtedy może również domagać się zwrotu kosztów podróży oraz zabiegów, np. w przypadku konsultacji z ekspertem od przeszczepów skóry w swoim kraju (np. Polsce). Zasada ta nie ma jednak zastosowania, jeśli w miejscu zamieszkania poszkodowanego lub w jego okolicy dostępni są doświadczeni i kompetentni lekarze.

Pozycja „zwiększonych potrzeb życia codziennego” obejmuje wszystkie dodatkowe wydatki wynikające z wypadku i związane z życiem codziennym, które mają na celu wyrównanie uszczerbków powstałych wskutek trwałego pogorszenia stanu zdrowia i samopoczucia poszkodowanego.

Do takiego zwiększonego zapotrzebowania zalicza się m.in. koszty opieki świadczonej przez osoby trzecie. Nie ma przy tym znaczenia, czy poszkodowany faktycznie zatrudnia zawodowe pielęgniarki, czy też opiekę sprawują członkowie rodziny, krewni bądź przyjaciele – odpłatnie czy nieodpłatnie. Możliwe jest również dochodzenie tzw. fikcyjnych kosztów opieki, np. w wysokości wydatków odpowiadających pobytowi w ośrodku opieki dziennej (Tagespflege).

Do zwiększonych potrzeb należy również wysiłek rodziców związany z koniecznością towarzyszenia i opieką nad dzieckiem podczas leczenia poszpitalnego lub rehabilitacji, o ile przekłada się on bezpośrednio na ich sytuację majątkową (np. koszty dojazdów czy czynności opiekuńczych, które mogłyby być wykonywane przez profesjonalny personel).

W rachubę wchodzą również odszkodowanie za jednorazowe wydatki na przystosowanie domu lub mieszkania do ograniczeń spowodowanych wypadkiem jak i zakup lub przystosowanie odpowiedniego samochodu.

W przypadku śmierci poszkodowanego po wypadku drogowym w Niemczech koszty pochowania zmarłego po wypadku, które podlegają zwrotowi w Niemczech, to:

• Transport zwłok do miejsca zamieszkania,
• Nagrobek wraz z obramowaniem,
• Zakup miejsca na cmentarzu,
• Elementy wyposażenia grobu, takie jak latarnia, grawerunek, lampka, wazon,
• Strój żałobny dla najbliższych (częściowo odlicza się 50% jako tzw. kompensacja korzyści – kwestia sporna),
• Posiłek po pogrzebie,
• Poczęstunek i zakwaterowanie gości pogrzebowych,
• Utrata zarobków przez udział w pogrzebie oraz przygotowania,
• Wieńce i kwiaty pogrzebowe (zamówione przez rodzinę),
• Nekrologi i ogłoszenia z podziękowaniami,
• Koszty ceremonii pogrzebowej i wynajmu kaplicy,

Koszty pogrzebu niepodlegające w Niemczech zwrotowi:

• Pielęgnacja grobu,
• Wieńce i kwiaty ofiarowane przez krewnych lub przyjaciół,
• Koszty podróży członków rodziny na pogrzeb,
• Koszty wydania aktu dziedziczenia, otwarcia testamentu i zarządu spadkiem,
• Koszty mszy żałobnej,
• Koszty ekshumacji/ponownego pochówku, jeśli wynikają wyłącznie z decyzji rodziny.

Jeżeli osoba zobowiązana do świadczeń alimentacyjnych poniesie śmierć na skutek wypadku w Niemczech, uprawnieni do alimentów i utrzymania krewni mogą domagać się odszkodowania za pośrednią szkodę polegającą na utracie prawa do alimentów lub utrzymania.

Roszczenie o naprawienie szkody alimentacyjnej przysługuje w Niemczech co do zasady przez przewidywany okres życia osoby zmarłej. W pewnych sytuacjach może ono trwać nawet dłużej – przykładowo, gdy przedwczesna śmierć powoduje, że owdowiały małżonek otrzymuje niższe świadczenia dla osób osieroconych. Jednocześnie roszczenie to jest ograniczone czasowo: trwa tylko tak długo, jak żyje uprawniony członek rodziny lub jak długo pozostaje on osobą uprawnioną do alimentów.